Η Καλαθοσφαίριση με αμαξίδιο επινοήθηκε το 1946. Η ανάπτυξη της ξεκίνησε στο Νοσοκομείο Αποκατάστασης του Στόουκ Μάντεβιλ. Ο Δρ. Λούντβιχ Γκούτμαν, σε μια προσπάθεια να βοηθήσει στην αποκατάσταση βετεράνων με αναπηρία που είχαν πολεμήσει στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, διοργάνωνε αγώνες Καλαθοσφαίρισης. Έκτοτε, το άθλημα αναπτύχθηκε ραγδαία παγκοσμίως και εισήχθη στους πρώτους Παραολυμπιακούς Αγώνες, στη Ρώμη το 1960.
Σήμερα, η Καλαθοσφαίριση με αμαξίδιο είναι ένα από τα πιο θεαματικά και δημοφιλή αθλήματα των Παραολυμπιακών Αγώνων. Διακρίνεται για το μοναδικό του ύφος, την γρήγορη ροή του αγώνα και τη διαρκή εναλλαγή φάσεων με συνεχείς επιθέσεις και “man to man” άμυνες.
Κάθε ομάδα αποτελείται από πέντε παίκτες, οι οποίοι παίζουν μέσα στον αγωνιστικό χώρο και επτά αναπληρωματικούς. Αλλαγές γίνονται κατά τη διάρκεια διακοπών στον αγώνα. Σκοπός κάθε ομάδας είναι αφενός να σκοράρει στο καλάθι των αντιπάλων και αφετέρου να εμποδίσει την αντίπαλη ομάδα από το να σκοράρει. Νικήτρια είναι η ομάδα που με τη λήξη του αγώνα έχει πετύχει τους περισσότερους πόντους. Η βασική διαφορά της καλαθοσφαίρισης με αμαξίδιο έγκειται στη χρήση του αμαξιδίου, το οποίο ο αθλητής καλείται να χρησιμοποιεί με ευχέρεια ως εργαλείο προκειμένου να επιτύχει τους αγωνιστικούς του σκοπούς. Το αγωνιστικό αμαξίδιο θεωρείται προέκταση του παίκτη και πρέπει να συμφωνεί με τις προδιαγραφές που ορίζονται στους κανονισμούς της IWBF (Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Καλαθοσφαίρισης με Αμαξίδιο). Η μπάλα για τους επίσημους αγώνες είναι ίδια με αυτή της Καλαθοσφαίρισης. Υπάρχουν τρεις βασικές διαφορές στους κανονισμούς της Ολυμπιακής Καλαθοσφαίρισης και της Καλαθοσφαίρισης με αμαξίδιο. Συγκεκριμένα στην Καλαθοσφαίριση με αμαξίδιο ισχύουν τα ακόλουθα:
1. Σε κάθε περίοδο καθώς και στις παρατάσεις, το παιχνίδι ξεκινάει όταν ο διαιτητής ρίξει την μπάλα στον κεντρικό κύκλο του αγωνιστικού χώρου (jump ball). Σε ενδεχόμενα επόμενα jump ball δεν επαναλαμβάνεται αναπήδηση, αλλά η μπάλα δίνεται στην ομάδα που δεν κέρδισε την αρχική.
2. Ο επιθετικός παίκτης πρέπει να κάνει μία ντρίπλα, δηλαδή να χτυπήσει ή να ρίξει τη μπάλα στο δάπεδο, ανά μία ή δύο ωθήσεις των τροχών. Σε αντίθετη περίπτωση, δηλαδή στη περίπτωση που ο αθλητής κάνει τρείς ή περισσότερες ωθήσεις χωρίς να κάνει ντρίπλα, ο διαιτητής χρεώνει «βήματα».
3. Ο παίκτης δεν έχει το δικαίωμα να αγγίζει το έδαφος με οποιοδήποτε σημείο του σώματος του ή να γέρνει εμπρός ή πίσω το αμαξίδιο του κάνοντας το να κλείνει και να αγγίζει το έδαφος με οποιοδήποτε μέρος του.
Στην Καλαθοσφαίριση με αμαξίδιο συμμετέχουν άνδρες και γυναίκες με κάκωση του νωτιαίου μυελού, ακρωτηριασμό, εγκεφαλική παράλυση ή άλλες κινητικές αναπηρίες.
Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι ότι η καλαθοσφαίριση με αμαξίδιο αποτελεί ένα υψηλού επιπέδου άθλημα και έτσι επιτρέπει στα άτομα με ειδικές ανάγκες να αισθανθούν τον ενθουσιασμό και να αναπτύξουν την ατομικότητά τους. Σύμφωνα μάλιστα με την IWBF η συμμετοχή στους αγώνες περισσότερων ατόμων με διανοητικά προβλήματα θεωρείται πιο σημαντική από την επιδίωξη των ομάδων για τη νίκη. Η επάρκεια ειδικών ικανοτήτων των παικτών με διαφορετικά λειτουργικά προφίλ αναδεικνύει τη μοναδικότητα του αθλήματος και υποστηρίζει την ενότητα μεταξύ όλων των παικτών ως ανθρωπιστικό αγαθό.
Στην Ελλάδα αναγνωρίστηκε το 1998 η ΟΣΕΚΑ «Ομοσπονδία Σωματείων Ελλήνων Καλαθοσφαιστών με Αμαξίδιο», η οποία φροντίζει για την ανάπτυξη του αθλήματος σε εθνικό επίπεδο.
